Dodoma | 30 Julai 2026
Mwandishi: Kwezi Joseph

Tanzania imefungua ukurasa mpya katika maendeleo ya sekta ya mafuta ya kula kufuatia uzinduzi wa utekelezaji wa Mkakati wa Taifa wa Mafuta ya Kula (NEOS 2026–2035). Jukwaa hili la kitaifa limewakutanisha Serikali, sekta binafsi, taasisi za fedha, washirika wa maendeleo, wawekezaji na wakulima kwa lengo moja—kuijenga Tanzania inayojitosheleza kwa mafuta ya kula na kuwa kitovu cha uzalishaji na uchakataji wa mazao ya mafuta katika ukanda wa Afrika.

Mkutano huo umeonesha dhamira ya pamoja ya kuibadilisha sekta ya mafuta ya kula kutoka kwenye utegemezi wa uagizaji wa bidhaa kutoka nje na kuifanya kuwa injini ya ukuaji wa uchumi, uundaji wa ajira, maendeleo ya viwanda na kuongeza thamani ya mazao ya kilimo.

Tanzania Bado Inaagiza Zaidi ya Nusu ya Mahitaji ya Mafuta ya Kula

Kwa sasa, Tanzania inaagiza zaidi ya tani 427,068 za mafuta ya kula kila mwaka, kiasi kinachokidhi takribani asilimia 58.3 ya mahitaji ya taifa. Hali hii husababisha matumizi ya zaidi ya Dola za Marekani milioni 200 kila mwaka kuagiza bidhaa ambazo zinaweza kuzalishwa nchini.

Akizungumza wakati wa uzinduzi huo, Waziri wa Kilimo, Mhe. Daniel G. Chongolo, alisisitiza kuwa Tanzania ina ardhi yenye rutuba, hali nzuri ya hewa na nguvu kazi ya kutosha. Alieleza kuwa hakuna sababu ya kuendelea kutegemea mafuta yanayoagizwa kutoka nje wakati nchi ina uwezo mkubwa wa kujitosheleza na hata kuzalisha kwa ajili ya masoko ya kikanda na kimataifa.

Mafuta ya Mchikichi: Fursa Kubwa Ambayo Bado Haijatumika Kikamilifu

Mojawapo ya maeneo yaliyopata mjadala mkubwa ni sekta ya mafuta ya mchikichi. Licha ya uwekezaji unaoendelea na ongezeko la uzalishaji, uwezo wa kuchakata mazao hayo bado unatumika kwa kiwango kidogo sana, ukikadiriwa kuwa takribani asilimia 5 pekee.

Wadau wa sekta walieleza kuwa changamoto si upatikanaji wa ardhi pekee, bali pia ni uhaba wa teknolojia za kisasa, mbegu bora, mitaji ya uwekezaji na miundombinu ya kuongeza thamani. Hata hivyo, walikubaliana kuwa sekta hiyo ina uwezo mkubwa wa kuwa miongoni mwa nguzo muhimu za uchumi wa Tanzania katika miaka ijayo.

Taasisi za Fedha Zatoa Dira Mpya kwa Wawekezaji

Habari njema kwa wakulima na wawekezaji ni kwamba taasisi mbalimbali za fedha zimeonesha utayari wa kuendelea kuwekeza katika sekta ya mafuta ya kula.

Benki zikiwemo TADB, CRDB Bank, NMB Bank, Azania Bank na Stanbic Bank Tanzania zimeeleza kuwa zitaendelea kuwezesha upatikanaji wa mikopo ya muda mrefu, bidhaa maalum za kifedha kwa sekta ya kilimo pamoja na huduma za Asset Financing, ili kurahisisha upatikanaji wa mitaji kwa wakulima, wachakataji na wawekezaji.

Hatua hiyo inalenga kupunguza vikwazo vya kifedha vinavyokwamisha ukuaji wa sekta na kufungua fursa zaidi za uwekezaji katika mnyororo mzima wa thamani wa mafuta ya kula.

Changamoto Zinazohitaji Suluhisho la Pamoja

Pamoja na fursa zilizopo, wadau walibainisha changamoto zinazoendelea kuathiri maendeleo ya sekta hiyo, zikiwemo:

• Upatikanaji mdogo wa mbegu bora na miche yenye tija.
• Changamoto za upatikanaji wa ardhi kwa vijana na wanawake.
• Kutokuwa na uhakika wa masoko kwa baadhi ya mazao ya mafuta.
• Uingizaji holela wa mafuta ya kula unaoathiri ushindani wa wazalishaji wa ndani.

Ili kukabiliana na changamoto hizo, wadau walipendekeza kuimarishwa kwa mfumo wa Contract Farming, kuongeza uwekezaji katika pembejeo na miundombinu ya uzalishaji, pamoja na kuimarisha usimamizi wa biashara na soko la mafuta ya kula.

Mfumo wa Pamoja wa Taarifa na Fursa Mpya za Uwekezaji

Katika jitihada za kuongeza uwazi na ufanisi wa soko, COPRA itaongoza maendeleo ya mfumo wa pamoja wa taarifa za bei na masoko utakaowezesha wadau kufanya maamuzi sahihi kuhusu uzalishaji, biashara na uwekezaji.

Aidha, maeneo ya Ngerengere na Uvinza yametajwa kuwa miongoni mwa maeneo yenye fursa kubwa za uwekezaji katika uzalishaji na uchakataji wa mazao ya mafuta, yakitarajiwa kuwa mfano wa maendeleo ya kilimo cha kisasa nchini.

Dira ya 2035: Kutoka Kujitosheleza Hadi Kusafirisha Nje ya Nchi

Mkakati wa NEOS 2026–2035 unaweka msingi wa kuifanya Tanzania kuwa nchi inayojitosheleza kwa mafuta ya kula na, hatimaye, kuwa msafirishaji wa bidhaa hizo katika masoko ya kikanda na kimataifa.

Ili kufikia lengo hilo, wadau wamekubaliana kuimarisha miundombinu ya uzalishaji na uhifadhi, kuongeza uwekezaji katika uchakataji, kuwaunganisha wakulima na masoko yenye uhakika, pamoja na kuimarisha usimamizi wa biashara na ushindani wa bidhaa zinazozalishwa nchini.

Mafanikio ya mkakati huu yatategemea ushirikiano wa karibu kati ya Serikali, sekta binafsi, taasisi za fedha, washirika wa maendeleo na wakulima wenyewe.

Safari ya kujenga Tanzania inayojitosheleza kwa mafuta ya kula imeanza. Sasa ni wakati wa kugeuza fursa zilizopo kuwa uwekezaji wenye tija, kuongeza uzalishaji wa ndani, kuimarisha viwanda vya kuchakata mazao ya mafuta na kujenga uchumi shindani unaonufaisha Watanzania wote.

kwezijoseph.kj@gmail.com

#AGCOT #NEOS2026 #MafutaYaKula #KilimoTanzania #ValueAddition #Agribusiness #Investment #FoodSecurity #MadeInTanzania #Agenda2035 #TanzaniaInawezekana #TISEZA #ATO